ورزش بعد از تعویض مفصل زانو بخش مهمی از مسیر بازگشت به فعالیتهای روزمره است؛ اما آیا هر ورزشی برای زانوی مصنوعی مناسب است؟ انتخاب فعالیت نادرست یا شروع زودهنگام تمرینهای پرفشار، فشار زیادی به مفصل وارد میکند و روند توانبخشی را تحت تاثیر قرار میدهد. در مقابل فعالیتهای مناسب میتوانند به تقویت عضلات، افزایش دامنه حرکتی و حفظ عملکرد زانو کمک کنند. دکتر حبیب رشادی در کلینیک ارتوپدی سپنتا با بررسی شرایط هر فرد درباره زمان مناسب شروع فعالیت و نوع ورزش متناسب با وضعیت زانو راهنماییهای لازم را ارائه میدهد.

چه مدت بعد از تعویض مفصل زانو میتوان ورزش را شروع کرد؟
زمان شروع ورزش بعد از عمل تعویض مفصل زانو برای همه افراد یکسان نیست و به روند ترمیم، قدرت عضلات و وضعیت حرکتی فرد بستگی دارد. فعالیتهای سبک و تمرینهای توانبخشی معمولا در مراحل ابتدایی پس از جراحی و با نظر تیم درمان آغاز میشوند. با گذشت زمان و افزایش قدرت و دامنه حرکتی زانو، فعالیتهای بیشتری به برنامه فرد اضافه میشود. شروع ورزشهای جدیتر نیز باید پس از تیید جراح و متناسب با شرایط مفصل انجام شود.
در ویدیو زیر دکتر حیبب رشادی در خصوص شروع ورزش بعد از تعویض مفصل زانو صحبت کردهاند.
شروع ورزش بعد از تعویض مفصل زانو
بعد از تعویض مفصل زانو انجام چه ورزشهایی میتوان انجام داد؟
پس از طی شدن مراحل اولیه نقاهت، برخی فعالیتهای کمفشار گزینههای مناسبتری برای افراد دارای مفصل مصنوعی زانو هستند. انتخاب ورزش باید بر اساس وضعیت زانو و میزان آمادگی جسمانی فرد انجام شود و شدت فعالیت نیز بهتدریج افزایش پیدا کند.
پیادهروی
پیادهروی یکی از فعالیتهایی است که میتوان پس از تایید پزشک، آن را به شکل تدریجی وارد برنامه روزانه کرد. بهتر است ابتدا مسافت و مدت زمان کوتاه باشد و فرد به وضعیت زانو و میزان خستگی خود توجه کند. افزایش تدریجی زمان پیادهروی به تقویت عضلات پا و افزایش تحمل بدن کمک میکند از همه مهمتر انتخاب سطح صاف و مناسب نیز فشار واردشده به زانو را کمتر میکند.
دوچرخه ثابت
دوچرخه ثابت با ایجاد حرکت کنترلشده در مفصل زانو، گزینه مناسبی برای افزایش تدریجی دامنه حرکتی و تقویت عضلات پا است. شروع این فعالیت باید با مقاومت کم انجام شود تا فشار زیادی به مفصل وارد نشود. ارتفاع صندلی نیز باید به گونهای تنظیم شود که زانو هنگام رکاب زدن در وضعیت مناسبی قرار داشته باشد. افزایش مقاومت دستگاه بهتر است تنها پس از سازگاری زانو با تمرین انجام شود.
شنا و راه رفتن در آب
فعالیت در آب فشار وزن بدن بر مفاصل را کاهش میدهد و به همین دلیل شنا و راه رفتن در آب برای برخی افراد پس از تکمیل مراحل اولیه ترمیم مناسب هستند. این فعالیتها عضلات پا را درگیر میکنند و امکان حرکت نسبتا روانتر زانو را فراهم میسازند. زمان ورود به استخر باید با توجه به وضعیت محل جراحی و تایید پزشک تعیین شود همچنین انجام حرکات شدید پا در آب توصیه نمیشود.
تمرینهای تقویت عضلات
تمرینهای تقویتی که توسط فیزیوتراپیست تجویز میشوند، برای تقویت عضلات اطراف زانو و حمایت بهتر از مفصل اهمیت دارند. این تمرینها باید با شدت متناسب با مرحله توانبخشی انجام شوند و افزایش تعداد تکرار یا مقاومت بهصورت تدریجی باشد. استفاده از وزنه یا کش ورزشی نیز تنها در صورت تایید بهترین جراح تعویض مفصل زانو و با تکنیک صحیح انجام شود. استمرار در تمرینهای مناسب به حفظ قدرت عضلات و عملکرد بهتر پا کمک میکند.
گلف
در صورت کسب آمادگی کافی و تایید پزشک، برخی افراد میتوانند بهتدریج به فعالیتهایی مانند گلف بازگردند با این حال چرخش بدن و نحوه قرار گرفتن پاها هنگام ضربه باید کنترل شود تا فشار اضافی به زانو وارد نشود. شروع فعالیت بهتر است با مدت کوتاه و بدون حرکات شدید انجام شود. میزان آمادگی فرد و وضعیت مفصل، تعیینکننده زمان بازگشت به این فعالیت خواهد بود.
برای دریافت مشاوره از دکتر حبیب رشادی فرم زیر را پر کنید.
انجام چه ورزشهایی بعد از تعویض مفصل زانو ممنوع است؟
پس از تعویض مفصل زانو، ورزشهایی که شامل ضربه شدید، پرش، تغییر جهت ناگهانی یا فشار مکرر و زیاد روی مفصل هستند، گزینه مناسبی برای بسیاری از افراد محسوب نمیشوند. این فعالیتها میتوانند فشار زیادی به مفصل مصنوعی وارد کنند و خطر آسیب یا فرسودگی آن را افزایش دهند.
- دویدن طولانی و سرعتی، بهخصوص روی سطوح سخت، فشار تکراری زیادی به زانو وارد میکند.
- بسکتبال به دلیل پرش، فرود و تغییر جهتهای سریع، فشار قابل توجهی بر مفصل وارد میکند.
- فوتبال شامل دویدن، چرخش ناگهانی، تکل و برخورد است و به همین دلیل پس از تعویض مفصل زانو انتخاب مناسبی نیست.
- تنیس و ورزشهای مشابه با حرکات سریع جانبی و توقفهای ناگهانی، فشار بیشتری به زانوی مصنوعی وارد میکنند.
- ورزشهای رزمی و فعالیتهای همراه با ضربه یا برخورد، خطر آسیب به مفصل و بافتهای اطراف آن را افزایش میدهند.
- ورزشهای پرشی مانند طنابزدن و تمرینهای پلایومتریک، به دلیل وارد کردن نیروی زیاد هنگام فرود، باید از برنامه ورزشی فرد حذف شوند مگر اینکه پزشک شرایط خاصی را تایید کرده باشد.
بیشتر بخوانید: مراقبت بعد از تعویض مفصل زانو + نکات مهم

نکات مهمی که در زمان ورزش کردن بعد از تعویض مفصل باید رعایت کرد!
رعایت چند نکته ساده هنگام ورزش بعد از تعویض مفصل زانو، فشار واردشده به مفصل را کنترل میکند و از ایجاد آسیبهای غیرضروری جلوگیری خواهد کرد. شدت و نوع فعالیت نیز باید متناسب با مرحله توانبخشی و شرایط جسمانی فرد انتخاب شود.
- ورزش را با شدت و مدت زمان کم شروع کنید و میزان فعالیت را بهتدریج افزایش دهید.
- پیش از شروع تمرین، بدن و عضلات پا را با حرکات سبک آماده کنید.
- از حرکات ناگهانی، پرش و چرخش سریع زانو هنگام ورزش خودداری کنید.
- هنگام انجام تمرینها به درد، تورم یا احساس ناپایداری در زانو توجه داشته باشید.
- در صورت افزایش قابل توجه درد یا تورم، تمرین را متوقف کنید و با پزشک یا فیزیوتراپیست مشورت کنید.
- کفش مناسب و دارای ثبات کافی بپوشید تا تعادل بدن هنگام فعالیت بهتر حفظ شود.
- تمرینهای تجویزشده توسط فیزیوتراپیست را با تکنیک صحیح و طبق برنامه انجام دهید.
- از افزایش خودسرانه وزنه، مقاومت دستگاه یا تعداد حرکات بدون تأیید متخصص خودداری کنید.
- فعالیتهای ورزشی پرفشار را بدون تأیید جراح وارد برنامه تمرینی نکنید.
سوالات متداول مربوط به ورزش بعد از تعویض مفصل زانو
دوچرخه ثابت در بسیاری از موارد میتواند به افزایش حرکت زانو و تقویت عضلات پا کمک کند. استفاده از آن باید با مقاومت کم شروع شود و زمان مناسب آغاز این فعالیت را پزشک یا فیزیوتراپیست تعیین کند.
پس از ترمیم کامل محل جراحی و تایید پزشک، شنا و برخی تمرینهای آبی میتوانند گزینه مناسبی باشند. فعالیت در آب فشار وزن بدن بر زانو را کاهش میدهد و حرکت مفصل را آسانتر میکند.
پس از تعویض مفصل زانو، بازگشت به ورزش سنگین تا زمان تکمیل روند توانبخشی و کسب قدرت و دامنه حرکتی کافی توصیه نمیشود. زمان دقیق به شرایط فرد، وضعیت مفصل و نظر جراح بستگی دارد و صرف گذشت چند ماه به معنی آماده بودن زانو برای فعالیت پرفشار نیست.
نتیجهگیری
بازگشت به ورزش پس از تعویض مفصل زانو نیازمند انتخاب فعالیت مناسب و رعایت یک روند تدریجی است. پیادهروی، دوچرخه ثابت، فعالیتهای آبی و تمرینهای تقویت عضلات، در صورت تایید پزشک، گزینههای مناسبتری برای حفظ تحرک و تقویت پا هستند. در مقابل، ورزشهای همراه با پرش، دویدن شدید، برخورد یا تغییر جهت ناگهانی فشار بیشتری به مفصل وارد میکنند و بهتر است از آنها پرهیز شود. در نهایت، زمان شروع و شدت فعالیت باید با توجه به شرایط هر فرد و نظر جراح و فیزیوتراپیست تعیین شود.
